John Vandaele

Journalist bij het mondiale magazine Mo* en auteur.

Chronologie

01 Nov - 30 Nov 2014
01 Jul - 31 Jul 2014
01 Aug - 31 Aug 2013
01 Okt - 31 Okt 2011
01 Jul - 31 Jul 2011
01 Jun - 30 Jun 2010
01 Apr - 30 Apr 2010
01 Dec - 31 Dec 2009
01 Jul - 31 Jul 2009
01 Jun - 30 Jun 2009
01 Mei - 31 Mei 2009
01 Apr - 30 Apr 2009
01 Feb - 28 Feb 2009
01 Dec - 31 Dec 2008
01 Nov - 30 Nov 2008
01 Aug - 31 Aug 2008
01 Mei - 31 Mei 2008
01 Apr - 30 Apr 2008
01 Mrt - 31 Mrt 2008
01 Feb - 28 Feb 2008
01 Jan - 31 Jan 2008

Links

De vieze gasten
Buren van de abdij
Mo* magazine

Publicaties

Ik schreef recent boeken over de economische crisis (2012), over de strijd om waardig werk (2009; met Dirk Barrez), het neoliberalisme in tijden van globalisering (2007) en over de wereld van de internationale financiƫle instellingen (2005). Voor meer info en besprekingen, zie de rechts op de openingspagina.

Laatste Reacties

Walter De Vos (Snuivende Tom sch…): Ik denk dat de moderne re…
Jef Eggermont (De natie biedt so…): Dit artikel verheugt me. …

Contact

John nu

Je kan me
best bereiken
via e-mail.


Deze site werd in de winter van 2008 voor me gemaakt door Aldo Siblings.

Powered by Pivot - 1.40.4: 'Dreadwind'  XML: RSS Feed  XML: Atom Feed 

« Beter laat dan nooit | Home | Verontwaardigd maar n… »

Het kompas is stuk

Zondag 23 Oktober 2011 Zaterdag sprak boekdelen: de indignados ofte verontwaardigden leven in vele landen. De verontwaardiging over een systeem dat in zijn regelloosheid de geldgokkers  toeliet om steenrijk te worden, ten koste van de meerderheid, komt eindelijk boven water. Twintig jaar na de val van de Berlijnse Muur komt het kapitalisme – het woord wordt niet meer geschuwd – onder vuur. Wat blijft erover van het model dat begin de jaren negentig met zoveel hoop en  blinde eenzijdigheid op de rails werd gezet? Het communisme was ineengezakt, en dus triomfeerde het kapitalisme. De globalisering met zo vrij mogelijke markten voor kapitaal, goederen en diensten veroverde de wereld: het was het best denkbare systeem dat iedereen goed zou doen. En zie, er was groei, en heel wat ontwikkelingslanden grepen kansen  en ze veranderden de machtsverhoudingen in de wereld. Maar terzelfdertijd groeide in de meeste landen steeds meer interne ongelijkheid, en wist het model het klimaatprobleem niet te herkennen, laat staan te voorkomen. En dan kwam er de financiële crash in het hart van het systeem en nu zitten we weer in de puree. Een puree die erg doet denken aan de jaren dertig. Het is niet dat daar niemand voor heeft gewaarschuwd. Historicus Eric Hobsbawm schreef in 1994:  'Diegenen die de Grote Depressie hebben meegemaakt, kunnen nauwelijks begrijpen waarom de principes van de totaal vrije markt, die zo in diskrediet waren geraakt, opnieuw de kop op staken aan het einde van de jaren tachtig en begin de jaren negentig. ' Ik nam het citaat op in het boek 'Arbeid zonder grenzen' dat ik in 1997 mee schreef op vraag van het Belgische middenveld, net als de volgende uitspraak van superspeculant George Soros: “Uit de geschiedenis blijkt dat financiële markten van tijd tot tijd instorten. Daar komen dan economische depressies en sociale onrust uit voort. Juist door zulke catastrofes zijn er regels gekomen en heeft men Centrale Banken opgericht. Stabiliteit komt pas tot stand als men daar een bewuste inspanning voor doet.” De citaten krijgen hun volle betekenis als je naar de voorbije twintig jaar kijkt. Globalisering heeft door de grote verschillen tussen landen geleid tot enorme onevenwichten (tussen China en de VS, tussen Noord- en zuid-Europa). Die verschillen leiden tot crisissen. Het geloof dat 'de markten' een goeie stuurman zijn van de wereldeconomie, liep klap na klap op. In de jaren negentig werden opkomende landen geteisterd door het 'af en aanflashen' van de markten.  Uit die puinhopen ontstond de andersglobalistische beweging die evenzeer vragen stelde bij het marktfundamentalisme. En ze was niet alleen. Alexandre Lamfalussy, bankier en grondlegger van de ECB, zei ons daarover in 1997:  “Het ene moment wil iedereen in Mexico zijn, het andere moment vlucht iedereen er weg. En het is niet dat de informatie er niet is: men wil ze niet zien.” De mens is niet louter het rationele wezen dat geheel onafhankelijk afweegt waar hij of zij zijn geld het best kan beleggen, het is ook een kuddedier dat mee holt met al die andere warme lijven... ook als die richting afgrond hollen. De huidige eurocrisis is meer van hetzelfde. Eerst wilde iedereen voluit aan Griekenland en Portugal lenen – aan ongeveer even goede voorwaarden als Duitsland – nu is het juist omgekeerd. Waarbij de markten uitlokken wat ze vrezen: door de zwakken een veel hogere rente aan te rekenen, zullen ze effectief hun schulden niet kunnen afbetalen. Daarom kon diezelfde Soros met recht en reden zeggen: de financiële markten drijven de wereld naar een tweede Grote Depressie en alleen regeringen kunnen dat tegenhouden door banken en staten onafhankelijk te maken van marktfinanciering.  “De markten hebben niks gezien”, zuchtte zelfs Etienne Davignon onlangs. Het klimaatprobleem is zo mogelijk een nog groter marktfalen. Idem voor de groeiende inkomensongelijkheid die zelfdestructief is economisch (te weinig vraag) en sociaal (protest, xenofobie...).  Kortom, het kompas van de globalisering is stuk. Hoe moet het dan verder nu? Persoonlijk heb ik altijd vragen gehad bij het naïeve geloof in de markt als enige kompas. Het is te simpel, het heeft bijna iets religieus. Ik geloof meer in een gemengd model met een grotere rol voor politiek, instellingen en samenlevingen: zij moeten het financieel-economische systeem zo bijsturen dat er meer stabiliteit is, en betere resultaten op sociaal en ecologisch vlak. De economie ten dienste van de grote meerderheid van de mensen. Dat is geen esthetisch model (het woord model is zelfs niet op zijn plaats): het is zoeken en tasten, het is opgetrokken uit spuug en zweet (en soms ook bloed, zo vrees ik) en het biedt geen vaste antwoorden die altijd en overal gelden.  Toegegeven, de politiek oogt niet echt mooi dezer dagen. Het 27-koppige monster Europa en de o zo verdeelde VS lijken niet echt slagkrachtige beslissers. En ook van de G20 van leidende economieën hebben we de voorbije twee jaren niet veel meer gehoord. Het is ook niet gezegd dat we tot zinvolle coördinatie komen tussen staten – misschien wijzen de loden krachten die zoiets mogelijk maken in een andere richting – en dan ziet het er niet goed uit (voor het klimaat is dat nu al het geval) Maar er is geen alternatief, politiek speelt nu eenmaal een sleutelrol, ook al is die niet sexy of mooi om zien.  Het gevoel leeft bovendien dat de politiek erg ver van de mensen staat en dat de banken en geldgokkers een voorkeursbehandeling krijgen. En dat de gewone man geofferd wordt op het  altaar van de crisis. Dat is wat de indignados en de Wallstreetbezetters aanklagen. Trouwens, was een van de lonten van de Arabische lente ook al niet dat zovele mensen geen werk hadden? In Israel kloeg men het gebrek aan betaalbare woningen aan. En in India kwam men op eveneens straat om het corrupte bestuur aan te klagen. 2011 kan gezien worden als een jaar van protest – disparate ontevredenheid over wat het systeem te bieden heeft en hoe de politiek daarmee omgaat. Protestbewegingen op verschillende plekken laten zich inspireren door elkaar. Ze bieden geen alternatief model maar zetten wel druk in de goeie richting.  Ik begrijp de ontevredenheid. In de politieke discussies ligt inderdaad weinig nadruk op werk, en werkcreatie – nochtans de toegangspoort tot kansen in het leven voor gewone mensen. Werk is slechts een afgeleide van groei: superlage rentes moeten hakkelende banken aanzetten tot kredietverlening en daar moet dan werk van komen. De socialistische markteconoom Hyman Minsky – die de crisis voorspelde – plaatste daar decennia lang vragen bij en suggereerde dat de staat zou optreden als tewerksteller van laatste instantie. Misschien moet dat inderdaad onderzocht worden. In India gebeurt het trouwens al. Hoe we de wereld opnieuw moeten opbouwen, nu het kompas stuk is, zullen we de komende jaren met zijn allen moeten uitzoeken. Dat wordt geen makkelijke zaak, zeker niet omdat de bevolkingen zelf vaak erg verdeeld zijn. Nationalisme en populisme tieren welig en dat bemoeilijkt dikwijls compromissen. In de huidige omstandigheden met een bij wijlen verlamde politiek kunnen ook bewegingen – al of niet via  'de straat' – mee de richting bepalen. Democratie heeft vele gezichten.  
geen reacties

  
Persoonlijke info onthouden?

Emoticons / Textile

In de strijd tegen automatisch gegenereerde spam, vraag ik je volgende vraag te beantwoorden.
 

 

Kattebel:
Verberg email:

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.