De twee kanten van Vlaanderens schalkse zoon
Zaterdag 13 Juni 2009(verschenen in De Standaard op 12 juni 2009)
Bart De Wever is eigentijds thuis en conservatief in de politiek. Kan de komeet van de Vlaamse politiek dankzij deze combinatie de Belgische politiek beïnvloeden?In een politiek stelsel waarin (commerciële) audiovisuele media een belangrijke rol spelen, kunnen politici als een komeet de hoogte in schieten. In Vlaanderen is het meest recente voorbeeld daarvan NV-A-voorzitter Bart De Wever. Sinds hij kon opdraven in meerdere amusementsprogramma’s behoort hij tot onze meest populaire politici. Dat dankt hij onder meer aan het feit dat hij via die programma’s op een subtiele en spitse manier kon demonstreren dat hij eigenlijk een zeer eigentijdse mens is, ook al noemt hij zich conservatief. Met eigentijds bedoel ik een mens die, onder meer dankzij zijn intelligentie en rationele overweging, zijn levensbeschouwing weet aan te passen aan nieuwe feiten en evoluties. De treffendste illustratie is de zelfspot en de relativering ook van zijn plotse succes, doorgaans opgevoerd met fijne ironie, verbale bravoure en grote tegenwoordigheid van geest. Die zelfspot-en relativering strookt bijzonder goed met wat de (evolutionaire) wetenschap ons de voorbije decennia over de mens heeft geleerd, dat hij niet per se een goed wezen is, maar op zijn minst een vat vol tegenstrijdigheden dat onder meer ook gedreven wordt door honger naar macht (en sex). Om de schade te beperken, is het goed die realiteit niet onder de mat te vegen maar haar bespreekbaar te maken. Bijvoorbeeld door haar constant subtiel aanwezig te laten zijn. Door voortdurend de menselijke beperkingen te onderstrepen, komt De Wever eigentijds en betrouwbaar over.
Ander voorbeeld. Bart De Wever heeft ons laten weten dat hij als vader van vier kinderen tot voor kort ongehuwd was. Dat is zeer eigentijds: sinds de uitvinding van voorbehoedsmiddelen raakte het taboe op sex immers voorbijgestreefd en experimenteerden jonge mensen zonder dat hun sexuele interacties ‘gedekt’ (excusez-le-mot) waren door de huwelijksband. De Wever past kennelijk helemaal in die generatie. Toch noemt hij zich conservatief. Het hangt er uiteindelijk van af hoe je die term definieert. Als een conservatief de dingen die bewezen hebben, dat ze goed werken, wil behouden, dan ben ik ook conservatief. Ik zou dat eerder verstandig noemen. Conservatief zou ik eerder definiëren als iemand die zijn wereldbeschouwing niet weet af te stemmen op nieuwe ontdekkingen over of evoluties van de realiteit. Iemand die nog gelooft in de schepping is in die zin een conservatief.
Het eigentijdse en rationele dat Bart De Wever demonstreert op het persoonlijke vlak, is mijns inziens minder sterk aanwezig in zijn politieke denken. Daar is hij wel conservatief in mijn definitie: hij gaat minder rationeel om met (nieuwe) data. Terecht merkt hij op dat de Belgische democratie verzwakt is, omdat je er niet langer één publieke opinie en één politieke arena hebt. Dat klopt grotendeels en is ondermeer sterk in de hand gewerkt door opeenvolgende staatshervormingen die enkel centrifugale krachten schiepen, en niet nadachten over hoe je de wonderlijke-mengelmoes-genaamd-België kon samenhouden. Zijn oplossing is verder gaan met de ontbinding van België en vooral inzetten op de Europese Unie. Het merkwaardige daaraan is dat die Europese samenhang en democratie nog veel zwakker is dan de Belgische. Is er dan een Europese publieke opinie? Wat weten wij over de ambiance in pakweg Roemenië of Letland? Veel waardenonderzoek leert ons dat er geen volk in Europa is waar de Vlamingen dichter bij staan dan de Walen.
Volgens De Wever is België niet langer in staat een socio-economisch beleid uit te tekenen, juist omdat we zo verschillend zijn. Maar de verschillen binnen de EU zijn nog veel groter. De huidige crisis illustreert dat het voor de EU niet makkelijk is beleid te maken op socio-economisch gebied. Globalisering gaat onvermijdelijk gepaard met immigratie en confronteert ons op allerlei manieren met diversiteit. Leven in zo’n samenleving veronderstelt een wereldbeeld dat om kan met culturele diversiteit. En dan is België natuurlijk de ideale kweekvijver want ons land ligt op die voor Europa zo kenmerkende grens tussen Germaanse en Latijnse culturen. Een natie die van die verscheidenheid een sterk punt weet te maken, is een natie die klaar is voor de mondialisering. Dat verklaart ook waarom zoveel artiesten verknocht blijken aan België. Niet uit plat nationalisme maar omdat ze aanvoelen dat de Belgische verscheidenheid positief is voor de openheid en creativiteit. En creativiteit is wat rijke landen als België nodig hebben om economisch overeind te blijven. Maar Bart De Wever wil juist dat België beëindigen en zijn grote relativeringsvermogen is hier plots in geen velden of wegen meer te bekennen. Vlaanderen is per definitie de beste optie. Punt. We hebben daar begrip voor, iedereen heeft zijn ‘geworpenheid’: wie geboren in een Vlaamsgezind gezin en zijn vader gestraft zag worden na de tweede wereldoorlog, is daar emotioneel mee verbonden. Dat kan de klare kijk vertroebelen.
De Wever merkt de jongste tijd geregeld op dat we ondanks onze groeiende rijkdom – afgemeten aan de toename van het BNP – niet gelukkiger zijn geworden. Dat klopt: er zijn meer zelfmoorden en er zijn nu niet meer mensen die zich zeer gelukkig noemen dan in de jaren zestig. Onderzoek wijst uit dat inkomen slechts een van de zaken is die mensen gelukkig maakt, en dat inkomen vanaf een bepaald niveau niet veel meer bijdraagt tot geluk. Mensen wennen zeer snel aan een hoger inkomen en vergelijken zich met anderen. Gezin, vriendschap, een goeie en warme buurt, werk en gezondheid zijn zaken die minstens even belangrijk zijn voor het geluk van de mensen. Het economisch systeem dat ons weliswaar hogere inkomens bezorgde, heeft evenwel de neiging om juist te knagen aan die sociale verbanden: gezinnen staan onder tijdsdruk met twee werkende echtgenoten, buurtleven lijdt onder vrije arbeidsmarkten die grote mobiliteit eisen, hardwerkende mensen vallen achter TV in slaap en niets is zo dodelijk voor het buurt-en verenigingsleven als commerciële televisie, leerde ons de Amerikaanse socioloog Robert Putnam. Het huidige economische systeem eist een hoge activiteitsgraad, een hoge competitiviteit, en vooral: constante groei van de consumptie en de productie om iedereen aan het werk te houden. Maar dat heeft dus zijn sociale (en ecologische) kost. We hebben hier niet de ruimte om deze gedachtengang uit te werken maar het lijkt ons duidelijk dat je deze knoop niet kan oplossen zonder een serieuze vertimmering van ons economisch model. Bart De Wever staat als liberaal evenwel afkerig van tussenkomst in de economie. Hij wordt weer conservatief: de visie wordt niet aangepast aan de nieuwe vaststellingen.
Ondertussen weten we dat de combinatie eigentijds/conservatief De Wever electoraal zeker geen windeieren heeft gelegd, maar als hij echt in de practische politiek een rol gaat spelen, zie ik grote spanningen ontstaan tussen de twee gezichten van Vlaanderens schalkse zoon. Ik verwacht dat hij onder grote druk zal komen om het relativeringsvermogen die hij buiten de politiek zo overvloedig etaleert, ook toe te passen op de staatshervorming waarover hij doorgaans een zeer emotioneel en radicaal discours hanteert.
geen reacties