John Vandaele

Journalist bij het mondiale magazine Mo* en auteur.

Chronologie

01 Nov - 30 Nov 2014
01 Jul - 31 Jul 2014
01 Aug - 31 Aug 2013
01 Okt - 31 Okt 2011
01 Jul - 31 Jul 2011
01 Jun - 30 Jun 2010
01 Apr - 30 Apr 2010
01 Dec - 31 Dec 2009
01 Jul - 31 Jul 2009
01 Jun - 30 Jun 2009
01 Mei - 31 Mei 2009
01 Apr - 30 Apr 2009
01 Feb - 28 Feb 2009
01 Dec - 31 Dec 2008
01 Nov - 30 Nov 2008
01 Aug - 31 Aug 2008
01 Mei - 31 Mei 2008
01 Apr - 30 Apr 2008
01 Mrt - 31 Mrt 2008
01 Feb - 28 Feb 2008
01 Jan - 31 Jan 2008

Links

De vieze gasten
Buren van de abdij
Mo* magazine

Publicaties

Ik schreef recent boeken over de economische crisis (2012), over de strijd om waardig werk (2009; met Dirk Barrez), het neoliberalisme in tijden van globalisering (2007) en over de wereld van de internationale financiƫle instellingen (2005). Voor meer info en besprekingen, zie de rechts op de openingspagina.

Laatste Reacties

Walter De Vos (Snuivende Tom sch…): Ik denk dat de moderne re…
Jef Eggermont (De natie biedt so…): Dit artikel verheugt me. …

Contact

John nu

Je kan me
best bereiken
via e-mail.


Deze site werd in de winter van 2008 voor me gemaakt door Aldo Siblings.

Powered by Pivot - 1.40.4: 'Dreadwind'  XML: RSS Feed  XML: Atom Feed 

« De verbijsterende, dy… | Home | Sneeuw op de synapsen… »

Niet wie de bank bezit maar wat de bank doet, is cruciaal

Vrijdag 27 Februari 2009

Pas het geldwezen aan de huidige maatschappelijke noden aan, en je stelt vast dat een veel grotere overheidsrol, best met een of meerdere staatsbanken, aangewezen is.

Pascal Dendooven had overschot van gelijk in DS van zaterdag 21 februari: welke verkoper maakt (zoals de Belgische regering) op de marktplaats bekend dat hij eigenlijk wil verkopen (het scenario van de verkoop van Fortisbank nog altijd verkiest) als er maar één koper is. Dat is niet erg rationeel en atypisch voor "Reynders de Vos", de minister van financiën, die doorgaans nogal geslepen is. Wat zijn de mogelijke verklaringen van die opstelling?

Nog altijd bewijzen dat de regering het bij het rechte eind had toen ze Fortis naar BNP-Paribas doorschoof? Zelfs in dat geval kan je nog proberen een handige verkoopsstrategie te volgen.

Je krijgt sterk de indruk dat het ideologisch is, en dan vooral in hoofde van de rechtse liberaal Didier Reynders: overheden moeten geen banken runnen. Punt. Is dat zo ? Ik vind die stelling even ideologisch als haar tegendeel: banken moeten door overheden gerund worden.

In de huidige tijd gaan beweren dat de privé het in de geldsector altijd per definitie beter doet, is toch wat merkwaardig. Zie ons hier zitten in de diepste financiële crisis in zeventig jaar, veroorzaakt door onverantwoord risicogedrag en hebzucht van private bankiers en wat krijgen we te horen? Overheden moeten geen banken runnen. De staat moet dus zo snel mogelijk miljarden ophoesten om die banken overeind te houden en dan weer de private bankiers verder laten spelen.

Blijkbaar dacht de liberale minister Walthère Frère-Orban daar in 1865 heel anders over toen hij de staatsbank ASLK, een van de voorvaders van Fortis, oprichtte. Gedurende 130 jaar vond de Belgische politieke klasse blijkbaar zo’n openbare bank nog zo slecht niet en nu is het van: een staatsbank, bweurk.

Ik beweer niet dat een staatsbank per definitie fantastisch is. Als die slecht gerund wordt - en die kans is reëel als er teveel politisering is - kan hij de belastingbetaler ook bakken geld kosten. Maar hij hoeft niet per definitie slecht gerund te zijn. En om dat te weten, steun ik liever niet op ideologische tractaten maar op eigen ervaringen. Ik wàs klant bij de ASLK en ik was er tevreden over de dienstverlening, meer dan over die van Fortis. Ik vergeet nooit wat er gebeurde toen de ASLK geprivatiseerd werd: zo snel als mogelijk werd in mijn kantoor voor een van de drie loketten een bloempot gezet. Kwestie van de mensen beter te bedienen waarschijnlijk. De rijen wachtende klanten werden plots langer. Personeelsbesparing heet zoiets. De kantoordirecteur die ik al die jaren had leren kennen, waarderen en vertrouwen, werd meteen verplaatst. Personeel moet roteren, was de nieuwe beleidslijn, vertrouwde hij me zuchtend toe. Ik vond dat spijtig. Belangrijk verschil was dat Fortis de beleggers makkelijk 15% rendement beloofde, terwijl de ASLK doorgaans 3% winst maakte.

Die ervaringen maken me minder kwetsbaar voor ideologische verhalen. Ik wéét dat het gemengde systeem met een grotere overheidsrol in goeddeels nationale financiële sectoren, voor de gewone mensen nog niet zo slecht was. En stabieler dan wat we nu hebben meegemaakt. Deze crisis is geen ongelukje. Hij is het gevolg van een mondiaal systeem met minimale overheidsbemoeienis waarbij de regulatoren in de belangrijkste markten zoals de VS en Engeland, al te zeer "mee dachten" met diegenen die ze moesten controleren. De bankiers hadden de regulatoren en kredietwaardeerders "in hun zak". Dat was ongetwijfeld goed voor de winstmarges maar was het ook goed voor de samenleving? De Britse socialisten waren wat blij met een waterhoofd van een financiële sector in Londen. Dat leverde een pak belastingen op.

Maar ze vergaten dat geld en krediet in belangrijke mate publieke goederen zijn. Het vergt toezicht om die overeind te houden. Banken genieten het privilege om via de kredietverlening geld te scheppen maar ze hebben dat privilege op zo’n manier gehanteerd dat we nu in de soep zitten. Banken leveren minstens ten dele een publieke dienst zonder de welke een moderne economie en samenleving gewoon niet kunnen werken. De lange geschiedenis leert ons dat er geen wondermiddelen bestaan om die publieke functie overeind en stabiel te houden. Die geschiedenis bewijst volgens mij alvast één ding: geld en krediet blind over laten aan de privé, aan Adam Smith’s onzichtbare hand, is zeer riskant.

Dat is nu nog maar eens bewezen. Niet juist, zeggen de hyperliberalen: het is de overheid die de bankiers tot gekke risico’s aanzet door hen te garanderen dat ze hen zullen redden omdat ze too big to fail zijn. Dat is de zaken omdraaien. Waarom zijn die banken zo groot? Omdat de marktkrachten hen daartoe aanzetten. Als je dat wil voorkomen, moeten overheden die machtsconcentratie tegengaan en de banken zo klein houden zodat ze failliet kunnen gaan.

De startvraag is niet wie de banken moet bezitten. De startvraag is welke noden de samenleving heeft en hoe het geldwezen daaraan kan worden aangepast. Die noden veranderen in de loop der tijden. Waar de wereld nu nood aan heeft, zijn goedkope geldmiddelen om de grote groene revolutie te financieren en zo ook werk te scheppen.

Dat lukt nu niet want hoe laag de overheid de rente ook instelt, de banken blijven op hun geld zitten. Dat is al één reden om een of enkele staatsbanken te hebben. Een andere reden is dat je mee de markt kan sturen via een overheidsbank. Je kan zo’n bank specifieke opdrachten geven: spaarformules zoals ‘grootmoeders gaan groen’; ik zeg maar iets. Bovendien bouw je zo als overheid ook marktkennis op, zodat je beter kan reguleren. Tenslotte kunnen we ons voorstellen dat nogal wat mensen verlangen naar een solide staatsbank waar hun spaargeld veilig is en een bescheiden maar zekere opbrengst heeft. Dat is wellicht waar veel gepensioneerden die nu hun aandelen zien wegsmelten, van dromen. Ook de gepensioneerden van de toekomst hebben er belang bij dat een klimaatcrisis de economie niet al te zeer toetakelt.

U zal zeggen: de problemen zijn begonnen met een Amerikaanse overheid die het geld veel te goedkoop maakte. Wel, inderdaad, als je dat doet in een omgeving zonder regels, waar de meest ondoorzichtige producten verkocht mogen worden, en waar banken maar geld konden blijven scheppen, vraag je om problemen. Wij spreken over een heel andere wereld met alleen eenvoudige producten die door de overheid worden gescreend.

Zeggen dat de overheid de rente laag moeten kunnen houden, vereist bovendien ofwel een mondiale aanpak – wat niet evident is - ofwel kapitaalcontroles. Anders worden landen in de kortste keren tegen elkaar uitgespeeld. Ik pleit ervoor dat we weer opschuiven in de richting van de geldwereld die Keynes en co na de tweede wereldoorlog in de steigers plaatsten. Dit is ongetwijfeld vloeken in de (langzaam instortende) neoliberale kerk, maar de klimaat- en de jobcrisis is dermate ernstig dat de verlangens van de bankiers nu even moeten wijken voor de belangen van de wereldbevolking.


geen reacties

  
Persoonlijke info onthouden?

Emoticons / Textile

In de strijd tegen automatisch gegenereerde spam, vraag ik je volgende vraag te beantwoorden.
 

 

Kattebel:
Verberg email:

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.