John Vandaele

Journalist bij het mondiale magazine Mo* en auteur.

Chronologie

01 Nov - 30 Nov 2014
01 Jul - 31 Jul 2014
01 Aug - 31 Aug 2013
01 Okt - 31 Okt 2011
01 Jul - 31 Jul 2011
01 Jun - 30 Jun 2010
01 Apr - 30 Apr 2010
01 Dec - 31 Dec 2009
01 Jul - 31 Jul 2009
01 Jun - 30 Jun 2009
01 Mei - 31 Mei 2009
01 Apr - 30 Apr 2009
01 Feb - 28 Feb 2009
01 Dec - 31 Dec 2008
01 Nov - 30 Nov 2008
01 Aug - 31 Aug 2008
01 Mei - 31 Mei 2008
01 Apr - 30 Apr 2008
01 Mrt - 31 Mrt 2008
01 Feb - 28 Feb 2008
01 Jan - 31 Jan 2008

Links

De vieze gasten
Buren van de abdij
Mo* magazine

Publicaties

Ik schreef recent boeken over de economische crisis (2012), over de strijd om waardig werk (2009; met Dirk Barrez), het neoliberalisme in tijden van globalisering (2007) en over de wereld van de internationale financiƫle instellingen (2005). Voor meer info en besprekingen, zie de rechts op de openingspagina.

Laatste Reacties

Walter De Vos (Snuivende Tom sch…): Ik denk dat de moderne re…
Jef Eggermont (De natie biedt so…): Dit artikel verheugt me. …

Contact

John nu

Je kan me
best bereiken
via e-mail.


Deze site werd in de winter van 2008 voor me gemaakt door Aldo Siblings.

Powered by Pivot - 1.40.4: 'Dreadwind'  XML: RSS Feed  XML: Atom Feed 

« Onder het internation… | Home | De verbijsterende, dy… »

Het neoliberalisme: een stille dood met een luidruchtig slotakkoord

Woensdag 03 December 2008

Moeder, wat krijgen we nou? Een nieuwe centrumlinkse Amerikaanse president die luidop zegt dat hij rijkdom wil herverdelen, en de financiële markten – het summum van vrijheid, blijheid – die van de ondergang gered worden door de overheden. Ronald Reagan draait zich om in zijn graf.

Bevinden we ons weer op zo’n keerpunt van de geschiedenis, waarop de tectonische platen van de ideologie echt verschuiven. Zorgen deze gebeurtenissen voor het einde van het neoliberalisme, de ideologie die alle heil van de markt verwacht, overheidsoptreden verdacht maakt en met dédain bekijkt ?

Eigenlijk versterken die twee gebeurtenissen alleen wat al langer bezig was. Vorig jaar al schreven we dat het neoliberalisme een stille dood stierf, gewoon omdat de markt en niets dan de markt, geen antwoord meer bood en biedt op een aantal wezenlijke uitdagingen van deze tijd (De stille dood van het neoliberalisme, Houtekiet 2007).

Telkens opnieuw stellen we eigenlijk hetzelfde schema vast: meer mondiale marktwerking die weliswaar kansen schept voor sommige mensen, maar tevens leidt tot problemen die allerlei vormen van overheidsoptreden vereisen.

Immigratie? Dat is de mondiale arbeidsmarkt aan het werk als onvermijdelijk gevolg van goedkoop transport, rondreizende beelden en de werking van vraag en aanbod. Mensen die geen redelijk betaald werk vinden waar ze leven, trekken desnoods 10 000 km verder om het wel te vinden. Dat is massaal bezig. Het is een kracht die ongelijkheid tussen landen kan verminderen, en bijdragen tot ontwikkeling, maar het schept ook spanningen in de immigratielanden, bijvoorbeeld in de vergrijzende Europese samenlevingen. Spanningen die zich politiek vertalen in de opkomst van extreemrechtse partijen. Italië lijkt alweer dicht tegen een soort van fascisme aan te hikken. De aanpak van die spanningen komt minstens ten dele van de overheden: het zijn regeringen die proberen de immigratie te reguleren, door de bouw van muren in Marokko of Mexico of het instellen van immigratiequota. Het zijn ook besturen op allerlei niveau’s die proberen om het samenleven tussen diverse culturen te bevorderen.

Klimaatverandering? Als we de markt aan zichzelf overlaten, ‘koken’ we de planeet. Alleen mondiale afspraken tussen nationale regeringen, over wie hoeveel broeikasgassen mag uitstoten, kunnen de economie in de juiste richting sturen. De uitdaging zit dus in het maken van een globaal akkoord en vervolgens in de uitvoering ervan. Je kan daarbij zeker gebruik maken van marktmecanismen maar het moeilijkste is het maken van een mondiaal raamwerk en dat is het werk van staten, ambtenaren, diplomaten… Idem voor de technologie. Er staan niet zoveel windmolens in Duitsland omdat ze daar beter groeien, maar omdat de overheid een zeer stimulerende rol heeft gespeeld in het scheppen, demonstreren en verspreiden van nieuwe groene technologieën. Zonder de overheidsstimuli zouden wind-en zonne-energie nog niet bijster veel voorstellen.

Een andere markt, die van goederen. Mondialisering bevorderde de handel massaal. Dat heeft bijgedragen tot grote groei, vooral in de ontwikkelingslanden. Daardoor neemt de Noordzuidkloof wat af. Maar mondialisering is ook een van de factoren die de binnenlandse ongelijkheid vergrootte. En vermits binnenlandse ongelijkheid zichtbaarder en dus politieker is dan internationale ongelijkheid, staan overheden onder druk om iets te doen aan die ongelijkheid.

In China schreef de overheid wetten die de positie van de werknemers heeft verbeterd, en stuurde ze meer geld naar het achterblijvende platteland. In India werd de vorige regering weggestemd door de armen toen ze pocherig naar de kiezers liep met haar hoge groeicijfers. De centrumlinkse regering die haar verving, startte het grootste recht-op-werkprogramma ter wereld. In Brazilië verhoogde de regering het minimumloon drastisch, en arme gezinnen kregen voedselpakketten als ze hun kinderen naar school stuurden. In heel Latijns-Amerika kwamen (centrum-)linkse regeringen aan de macht die herverdeling van de rijkdom hoog op de agenda hebben. Nu volgen dus ook de VS: president-elect Obama ‘wants to spread the wealth’, smaalde John McCain.

Quid Europa? Hier wordt de rijkdom meer verdeeld dan waar ook ter wereld. Brugpensioenen konden lang de pijn verzachten voor wie zijn baan verloor door globale competitie. Toch deden laaggeschoolde mensen die het enkel van hun arbeid moesten hebben, het minder goed dan hooggeschoolde mensen en kapitaalbezitters (al lijden die laatsten tegenwoordig ook). De verliezers begonnen in toenemende mate vragen te stellen bij de goeie zin van de mondialisering. In de meeste rijke landen (Duitsland, Frankrijk, VS) is nu een meerderheid gekant tegen meer vrijhandel. Daar liet Obama geregeld protectionistische geluiden horen. Wie deze druk op de mondialisering wil wegnemen, moet rekening houden met de verliezers. Sociaaldemocraten die al te gezwind meewandelen met mondialisering zonder die pijn te begrijpen en te verwoorden, moeten niet verbaasd dat ze stemmen verliezen. Het antwoord ligt in een betere verdeling van inkomsten en kansen. Dat kan ten dele door meer markt – een verlaging van de belasting op arbeid – maar verder door allerlei overheidsmaatregelen: (her)opleiden van mensen, sociale econmie, te lage marktlonen aanvullen met subsidies (dienstencheques)… De winnaars van de mondialisering moeten betalen om de verliezers om te kopen. Het omgekeerde is evenwel gebeurd in de meeste rijke landen: vennootschapsbelastingen en de belastingen op de hoogste inkomens werden verlaagd.

Tenslotte de financiële crisis. Dat is echt de Achillespees van de mondialisering. Of de mondialisering van de geldmarkten veel mensen geholpen hebben, behalve de financiële spelers, is onduidelijk. Wel duidelijk is dat overheden een ramp hebben moeten voorkomen: het was overheidstussenkomst of een depressie en dan nog is het niet zeker dat we die dans ontspringen.

Wat zijn de gevolgen van dit alsnog luidruchtige slotakkoord van het neoliberalisme ? Een duidelijke erkenning van de werkelijkheid die er al was, een einde aan het dogmatisme: smalende zinnetjes als ‘de regering is niet de oplossing maar het probleem’(dixit R.Reagan) worden nu onverkoopbaar. Het wordt op zijn minst tijd voor de pragmatische erkenning dat zowel overheid en markt hun rol te spelen hebben. De groeiende invloed van de Aziatische landen die nooit dat Angelsaksische misprijzen voor de overheid hebben begrepen, zal bijdragen tot dat pragmatisme. En kan het Westen eraan herinneren dat besturen een kunst is. Een kunst die er onder andere voor moet zorgen dat het geldstelstel, en dus ook de bankwereld, de samenleving dient in plaats van omgekeerd. Waar die zoektocht ons uiteindelijk zal brengen, kan geen mens voorspellen.


geen reacties

  
Persoonlijke info onthouden?

Emoticons / Textile

In de strijd tegen automatisch gegenereerde spam, vraag ik je volgende vraag te beantwoorden.
 

 

Kattebel:
Verberg email:

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.